Κυριακή 8 Μαρτίου 2026

Εθνικισμός και Εθνικοσοσιαλισμός - Ernst Jünger


Μετάφραση: "Ο Άλλος"



27 Μαρτίου 1927


Το ιδανικό ενός εθνικιστή είναι η δική του εσωτερική στάση. Και όλοι όσοι επιδιώκουν αυτό το ιδανικό, ακόμη κι αν οι απόψεις τους δεν ταυτίζονται, είναι συγγενικά πνεύματα, όπως ακριβώς η απόσταση ανάμεσα στην επιφάνεια μιας σφαίρας και το κέντρο της είναι η ίδια παντού. Μια οργάνωση που επιδιώκει την εξουσία θα ενεργούσε εντελώς διαφορετικά σε αυτή την κατάσταση, αφού η πιο ξεκάθαρη απειλή της είναι άλλες οργανώσεις σαν κι αυτήν. Όμως, επειδή ο εθνικισμός ποτέ δεν προσπάθησε να δημιουργήσει μια αυστηρή δομή, πολλές οργανώσεις χρησιμοποίησαν τη λέξη χωρίς να λάβουν υπόψη τις αρνητικές συνέπειες για τον εαυτό τους.


Ο εθνικισμός εκδηλώθηκε κυρίως στον λογοτεχνικό χώρο, αν και ακριβώς γι’ αυτό έχει κατηγορηθεί. Θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς ότι το πνευματικό ρεύμα χρησιμοποιεί άλλα μέσα και έτσι η κατηγορία περί χαμηλής αποτελεσματικότητας θα ήταν πιο λογικό να απευθύνεται στο πρακτικό πεδίο. Δεν είναι τυχαίο ότι στην πρώτη γραμμή των εθνικιστών βρίσκονται κυρίως άνθρωποι με ρητορικό ταλέντο και ότι ο Χίτλερ μπορεί να αποκαλεστεί ο μεγαλύτερος Γερμανός ρήτορας. Αλλά ήταν ο Adolphe Thiers που στην «Ιστορία της Γαλλικής Επανάστασης» είπε πρώτος ότι η επιρροή ενός ανθρώπου στους ακροατές του περιορίζεται στη στιγμή, ενώ η επιρροή στον αναγνώστη έχει πιο σταθερό χαρακτήρα. Επομένως τέτοιες κατηγορίες έχουν μικρή αξία μέχρι οι εθνικιστές να περάσουν στη δράση.


Δεν πρέπει να νομίζει κανείς ότι οι παλιοί στρατιώτες θα μείνουν στις γωνιές τους όταν έρθει η στιγμή. Επειδή η γλώσσα της βίας έχει νόημα μόνο σε αποφασιστικές στιγμές, σε περιόδους ανάπαυλας είναι σημαντικό να σκεφτούμε για τη νίκη ποιων αξιών θα οδηγήσει η απόφαση. Φυσικά μια τέτοια σκέψη πρέπει να πραγματοποιηθεί σε βάθος και, κατά τη γνώμη μου, με μη πρακτικά μέσα. Η φράση «Εδώ στέκομαι δεν μπορώ να κάνω αλλιώς», ειπωμένη σοβαρά και υπεύθυνα, πρέπει να έρχεται μόνο μετά από περίοδο σκέψης και εσωτερικής προετοιμασίας.

Είμαστε άραγε ήδη τόσο βέβαιοι για την αλήθεια των λόγων μας ώστε να είμαστε έτοιμοι οποιαδήποτε στιγμή να πάμε στη μάχη γι’ αυτούς; Ας θυμηθούμε τον πόλεμο, τον οποίο χάσαμε όχι λόγω κακής οργάνωσης αλλά λόγω ανεπαρκούς εσωτερικής ετοιμότητας. Φυσικά τα τάγματα αποφασίζουν την έκβαση των μαχών και όσο περισσότεροι άνθρωποι στέκονται κάτω από τα πυρά τόσο πιο κοντά βρίσκεται η νίκη. Όμως δεν πυροβολούν για το τίποτα, αλλά για μια σαφή και διαφανή ιδέα. Επομένως κανείς δεν μπορεί να ενταχθεί στις τάξεις αν δεν είναι εσωτερικά πεπεισμένος για την αλήθεια της θέσης του.

Η ιστορία του εθνικοσοσιαλισμού αποτελεί απόδειξη αυτού. Γιατί η εξέγερση του Μονάχου είχε ένα τόσο εκπληκτικό αποτέλεσμα; Φταίει άραγε η προδοσία για όλα; Πολύ καλά! Ωστόσο η προδοσία έχει τόσο λίγη σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα όσο και το «χτύπημα με μαχαίρι στην πλάτη» στο τέλος του πολέμου. Αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι ότι ο εθνικοσοσιαλισμός είχε μόνο μια ασαφή ιδέα για τις λεπτομέρειες του ίδιου του στόχου του και γι’ αυτό έκανε λάθος στην επιλογή των συντρόφων του και δεν μπορούσε να έχει σαφή κατανόηση, παρόλο που τότε ήταν το πιο σύγχρονο και το πιο ανεπτυγμένο από όλα τα κινήματα. Το γεγονός ότι κατάφερε να ανακάμψει από εκείνο το πλήγμα λέει πολλά για τη δύναμή του. Από τότε υπήρξαν πολλές ευκαιρίες για να ξεκαθαριστεί η θέση κάποιου απέναντι σε ανταγωνιστικά αλλά και συγγενικά στο πνεύμα κινήματα. Αυτή η σύγκρουση είναι μόνο ωφέλιμη.

Πάρτε για παράδειγμα τον μαρξισμό. Δεν αρκεί απλώς να ασκήσει κανείς κριτική στο βασικό έργο του Μαρξ, «Το Κεφάλαιο», παρουσιάζοντας ένα αντεπιχείρημα για κάθε επιχείρημά του. Τέτοια έργα, όπως σημειώνει σωστά ο Σπένγκλερ, δεν διαβάζονται πλέον όχι επειδή αποδείχθηκαν λανθασμένα, αλλά επειδή γίνονται βαρετά.

Μόνο εκείνο το κίνημα που είναι προορισμένο να γίνει το γερμανικό εργατικό κίνημα του μέλλοντος θα βρει μέσα του τη δύναμη να δημιουργήσει ένα εξίσου αυθεντικό και πειστικό έργο. Ένα κίνημα που ισχυρίζεται ότι εκφράζει τη γερμανική βούληση στην καθαρή της μορφή πρέπει οπωσδήποτε να διαθέτει ανθρώπους συγκρίσιμους με τα καλύτερα γερμανικά πνεύματα του παρελθόντος.

Φυσικά ο πήχης τίθεται ψηλά επιπλέον, μια τέτοια απαίτηση δεν ικανοποιείται από την αντιπολίτευση όπου υπάρχουν πολλά οργανωτικά ταλέντα αλλά καμία ένδειξη νέας βούλησης. Ωστόσο δεν είναι η αντιπολίτευση που καθορίζει το μέγεθος του καθήκοντος. Το απόλυτο μέτρο καθορίζεται από την πνευματική προσπάθεια που βρισκόταν στην αρχή κάθε επανάστασης στην ιστορία. Το αν ένα τέτοιο μέγεθος είναι δυνατό ή αδύνατο σήμερα παραμένει ανοιχτό ερώτημα, αλλά κάθε εθνικοσοσιαλιστής θα συμφωνούσε ότι είναι κάτι για το οποίο αξίζει να αγωνιστεί.

Εδώ είναι το σημείο όπου ο εθνικοσοσιαλισμός και ο εθνικισμός συναντώνται. Ωστόσο υπάρχει διαφορά ανάμεσά τους. Ο πρώτος, ως πολιτική οργάνωση, στοχεύει στην κατάκτηση πραγματικής εξουσίας, ενώ ο στόχος του εθνικισμού είναι κάτι διαφορετικό. Από τη μία υπάρχει η επιθυμία να πραγματοποιηθεί η ιδέα, από την άλλη να κατανοηθεί στην πιο καθαρή της μορφή. Γι’ αυτό οι μάζες είναι τόσο σημαντικές για τον εθνικοσοσιαλισμό, ενώ για τον εθνικισμό η ποσότητα δεν έχει σημασία. Το φαινόμενο που περιγράφει ο Σπένγκλερ, για το οποίο οι δημοκράτες επιμένουν να σιωπούν, έχει μεγαλύτερη βαρύτητα από εκατό έδρες στο κοινοβούλιο.

Παρόλα αυτά, μια τέτοια διάκριση μπορεί να υπάρξει μέσα στο ίδιο το άτομο, αφού ο άνθρωπος είναι ικανός τόσο να σκέφτεται όσο και να δρα. Χωρίς αμφιβολία ο εθνικοσοσιαλισμός θα μετασχηματίζεται όσο βρίσκεται στη διαδικασία της διαμόρφωσής του. Κατά τη διάρκεια αυτών των αλλαγών θα χρειαστεί στήριξη βαθύτερη από οποιεσδήποτε οικονομικές και πολιτικές δυνάμεις.

Και αν κάποιος διαφωνεί να ονομαστεί αυτή η στήριξη αυτό το αμόνι πάνω στο οποίο σφυρηλατούνται τα ισχυρότερα σπαθιά «εθνικισμός»; Τότε ας εργαστεί ο εθνικοσοσιαλισμός, όσο πιο γρήγορα αποκτά ενεργά την εξουσία, για να στοχαστεί πάνω στο νόημα της ίδιας του της ιδέας.

Ωστόσο στο τέλος θα προκύψει ότι η ιδέα του εθνικοσοσιαλισμού εξακολουθεί να μην χωρά στα στενά όρια της εθνικοσοσιαλιστικής οργάνωσης, πράγμα που θα επιτρέψει και πάλι την ενίσχυση της οργάνωσης με νέα μέλη. Είμαι πεπεισμένος: ο Χίτλερ εννοούσε το ίδιο πράγμα όταν είπε ότι ο στόχος του εθνικοσοσιαλισμού θα πραγματοποιηθεί με τη δημιουργία μιας νέας Γερμανίας. Αυτά τα λόγια δεν μπορούν να κατανοηθούν μόνο με την έννοια ότι θα κερδηθεί ο αγώνας για την εξουσία. Η ίδια η εθνικοσοσιαλιστική ιδέα πρέπει να αποκτήσει τέτοιο βάθος και τέτοιο νόημα, ώστε να γίνει η μοναδική ιδέα άξια να αναγνωριστεί ως η γερμανική ιδέα.

Αν αυτό πραγματοποιηθεί  ποιος εθνικιστής δεν θα το επιθυμούσε ολόψυχα; Τότε οι όροι εθνικοσοσιαλισμός και εθνικισμός θα αρχίσουν σιγά-σιγά να συγχωνεύονται. Σε ιδεολογικό επίπεδο αυτό θα σημαίνει ότι οι περισσότερες αποφάσεις θα εξαρτώνται από τον εθνικοσοσιαλισμό, ενώ σε προσωπικό επίπεδο όλο και περισσότεροι ταλαντούχοι άνθρωποι θα εντάσσονται στο κίνημα που θα γίνεται ολοένα ισχυρότερο.